Kaplica Karola Scheiblera

Karol Wilhelm Scheibler (1.IX.1820 - 13.IV.1881), jeden z największych łódzkich przemysłowców.

Karol Scheibler pochodził z rodziny niemieckiej wyznania ewangelicko-augsburskiego.
Jego ojciec posiadał fabrykę sukna w Niemczech.
Karol Scheibler uczył się zawodu w Anglii a następnie praktykował w Belgii, Francji, Szkocji, Holandii.
W 1848 roku został dyrektorem przędzalni bawełny u swego wuja Fryderyka Schloessera w Ozorkowie.

W rozpoczęciu samodzielnej kariery przemysłowca pomógł mu ślub z bogatą panną Anną Werner, córką właściciela fabryk sukna w Zgierzu i Ozorkowie oraz cukrowni w Leśmierzu.
Posag wniesiony przez żonę przewyższał dwukrotnie jego własne oszczędności.
Zgromadzony w ten sposób kapitał uzupełniony kredytami, pozwolił na uruchomienie w 1855 roku pierwszej fabryki, była to w pełni zmechanizowanej przędzalni.

Karol Scheibler swoją działalnością rozpoczął nową epokę w dziejach przemysłowej Łodzi, zapewnił jej czołowe miejsce w Europie w dziedzinie przemysłu włókienniczego.
Był twórcą wielkiego imperium przemysłowego, na które składał się zespół tzw. Centrali przy Wodnym Rynku, kompleks Księżego Młyna, oraz zabudowa biegnąca wzdłuż obecnej ul.Tymienieckiego i sięgająca aż ulicy Piotrkowskiej.

Dbając o rozwój przemysłu pamiętał także o mieszkańcach Łodzi.
Zarówno sam Karol Scheibler, a po jego śmierci wdowa po nim, Anna z Wernerów, syn Karol Wilhelm, córka i zięć, Matylda i Edward Herbstowie, łożyli olbrzymie sumy na budowę potrzebnych miastu gmachów: szkół, szpitali, kościołów, zawsze byli pierwsi we wspieraniu wszelkiego rodzaju charytatywnych akcji.
Jako ciekawostkę trzeba dodać, że to na osobie Karola Scheiblera wzorowano postać Hermana Buchholza z powieści Ziemia obiecana.

Kaplica Karola Scheiblera jest jednym z najbardziej okazałych zabytków architektury cmentarnej w skali światowej.
Została zbudowana z inicjatywy żony Karola Scheiblera, która w ten sposób chciała uczcić pamięć po zmarłym.
Na prośbę wdowy łódzki architekt miejski Hilary Majewski rozpisał w 1883 roku konkurs na projekt kaplicy-mauzoleum. Przedstawione w konkursie prace nie były zadowalające i w 1885 roku zamówiony został projekt w pracowni warszawskich architektów - Edwarda Lilpopa i Józefa Dziekońskiego.
Według ich planów stanął w latach 1885-1888 monument, który zadziwił wszystkich.

Historię kaplicy można przeczytać na stronie Fundacji Na Rzecz Ratowania Kaplicy Karola Scheiblera.
Celem fundacji jest inspirowanie, promowanie i podejmowanie działań zmierzających do uratowania i odnowienia kaplicy Karola Scheiblera usytuowanej w części ewangelickiej Starego Cmentarza w Łodzi przy ul.Ogrodowej 43 w Łodzi.
Gorąco zachęcam do wspierania tej wspaniałej inicjatywy.

karolscheiblercmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler2cmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler3cmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler4cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Iry Aldridgea

Ira Aldridge - czarnoskóry aktor amerykański, w swoich czasach uznawany za jeden z największych talentów aktorskich.
Wsławił się głównie występując w sztukach szekspirowskich.
Z wielkim powodzeniem grał Otella, Króla Leara czy Makbeta.

Nie ma jednoznacznych źródeł określających jego pochodzenie.
Prawdopodobnie wywodził się z rodu Fullah, z rodziny króla jednego z plemion Senegalu.

Był służącym wielkiego aktora Edmunda Keana.
To Kean właśnie zaraził Andridgea magią teatru, odkrył jego talent, oraz doprowadził do debiutu w roli Otella na londyńskich deskach scenicznych.
Pasja i talent Iry Aldridgea zostały szybko docenione, oglądała go z podziwem niemal cała Europa.
Występował między innymi we Wiedniu, Kolonii czy Petersburgu.
Trafił również do Polski, grał tutaj u boku największych gwiazd polskiej sceny, Anastazego Trapszy, Józefa Texla, Bolesława Leszczyńskiego.

Do Łodzi przybył 5.VIII.1867 na zaproszenie Augusta Hentschla.
Miał wystąpić w teatrze Paradyż, który właśnie został otwarty.
Ira Aldridge przyjechał do Łodzi chory, zatrzymał się w luksusowym hotelu Michała Kunkiela przy ulicy Piotrkowskiej 175/177.
Otrzymał też najlepszą opiekę medyczną, niestety lekarze byli bezradni.
Ira Aldridge zmarł w dniu planowanej premiery, zanim Łódź poznała jego wielki talent.

Julian Tuwim później pisał:
Pisze w kronikach starodawnych, ze gościł w mym rodzinnym mieście pewien murzyński aktor sławny.
Bóg raczy wiedzieć - czy w przejeździe skądś dokądś - czy go przeznaczenie, posłuszne czarnej jego gwieździe, ku łódzkiej skierowało scenie, dość że nad Łódkę zawędrował, tam na teatrze występował, tam zmarł na jakieś zapalenie z dala od Afryki-macierzy i na cmentarzu łódzkim leży.

Uroczysty pogrzeb artysty był sfinansowany środkami z biletów na przedstawienia które zostały odwołane.
W obliczu takiej tragedii nikt z widzów nie zażądał zwrotu pieniędzy.
Żałobny kondukt Łodzian wraz z prezydentem miasta Edmundem Pohlensem, towarzyszył aktorowi w ostatniej drodze z ulicy Piotrkowskiej aż na cmentarz przy Ogrodowej.

Nagrobek Iry Aldridgea który możemy podziwiać na Starym Cmentarzu, ufundowała córka aktora Suranah, primadonna Opery Londyńskiej.
11.V.1890 roku Suranah wystąpiła w Łodzi, a dochód z koncertu przekazała właśnie na ten cel.

iraaldridgecmentarzstarywodzi_small.jpg iraaldridge2cmentarzstarywodzi_small.jpg iraaldridge3cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Fryderyka Sellina

Fryderyk Sellin urodził się w 1831 roku w Kaliszu.
Do Łodzi przybył około 1850 roku.
W 1853 roku założył pierwszą w Łodzi cukiernię przy ul.Piotrkowskiej 47 przeniesioną później na Nowy Rynek (dziś Plac Wolności 8).
Prawdziwą pasją Fryderyka Sellina był teatr.
To własnie z jego inicjatywy powstał pierwszy w Łodzi teatr amatorski przy ul.Piotrkowskiej 91, który działał do 1858 roku.

W 1865 r. w przerobionym budynku ujeżdżalni koni przy ul.Konstatynowskiej 14/16 (obecnie Legionów) zorganizował teatr letni Arkadia.
Następnie w tym samym miejscu w 1901 roku wybudował Teatr Wielki z salą na 1250 widzów i nowoczesnym wyposażeniem technicznym.
Z powodu trudności finansowych Teatr Wielki został w 1912 roku sprzedany na licytacji.
Fryderyk Sellin zmarł 1914 roku, a 6 lat później stworzony przez niego teatr strawił pożar.

Choć Fryderyk Sellin kojarzy się głównie z teatrem, należy wspomnieć także o innych jego inicjatywach.
Był założycielem pierwszego omnibusu konnego, zbudował tor kolarski, kąpielisko, oraz dwie łaźnie miejskie.
Był także pomysłodawcą pierwszego afiszu teatralnego i jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Teatralnego w Łodzi.

fryderyksellincmentarzstarywodzi_small.jpg

Grobowiec rodziny Grohmanów

Rodzina Grohmanów była jedną z najważniejszych rodzin fabrykanckich w Łodzi.
Ich fabryki sąsiadowały z fabrykami Karola Scheiblera, w okresie międzywojennym rodziny połączyły siły i stworzyły potężną spółkę.

Ludwik Grohman (28.VIII.1826 - 01.II.1889) przejął kierownictwo nad firmą po śmierci swojego ojca Traugotta Grohmanna w 1874r.
W kartach historii zapisał się nie tylko jako wielki fabrykant, ale także jako założyciel pierwszej fabrycznej Straży Ogniowej.
Był także współzałożycielem Łódzkiej Ochotniczej Straży Ogniowej, a w latach 1876-1888 pełnił funkcję prezesa oraz komendanta całej Łódzkiej Ochotniczej Straży Ogniowej.

Ponad to był współzałożycielem Banku Handlowego w Łodzi, Towarzystwa Kredytowego miasta Łodzi, oraz Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności.
W latach 1861-1869 zasiadał także w radzie miejskiej.

Z małżeństwa z Pauliną Adeliną, córką kupca Karola Trenklera miał sześcioro dzieci, córkę i pięciu synów.
Po śmierci Ludwika prowadzenie firmy przejął syn Henryk Grohman.

ludwikgrohmancmentarzstarywodzi_small.jpg ludwikgrohmancmentarzstarywodzi2_small.jpg

Grobowiec Sophie Biedermann

Sophie Biedermann była córką łódzkiego fabrykanta Ludwika Meyera i Matyldy Haentschel.
Umarła młodo, miała zaledwie 27 lat.
Mężem Sophie był przemysłowiec Alfred Biedermann.

Grobowiec Sophie Biedermann to prawdziwe dzieło sztuki.
Wykonany został w 1898 roku w Rzymie, w pracowni znanego mistrza Otto Lessinga.
Przedstawia anioła stróża pochylającego się nad dziećmi, które zbliżają się do przepaści.
Anioł ma twarz zmarłej Sophie Biedermann, a dzieci to jej synowie ze związku z Alfredem, Helmut i Rudolf.

Pomnik wykonany jest z białego marmuru carraryjskiego i jest jednym z najciekawszych zabytków w ewangelickiej części Starego Cmentarza.

grobowiecrodzinybiedermanncmentarzstarywodzi_small.jpg grobowiecrodzinybiedermann2cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grobowiec Heinricha Federa

Łódzki fabrykant Heinrich Feder (1841-1910), zamieszkał w Łodzi w 1875r.
Założył tutaj przędzalnię bawełny.
Grobowiec Heinricha Federa przypomina wejście do świątyni egipskiej.
Uchylone drzwi to ikonograficzne przedstawienie wrót śmierci.
Przy drzwiach widzimy stojącą postać kobiety w długiej sukni z białego marmuru carraryjskiego.

W grobowcu Heinricha Federa pochowany jest także Leopold Kindermann, zięć Federa, właściciel okazałej willi przy ul.Wólczańskiej w Łodzi.

heinrichfedercmentarzstarywodzi_small.jpg heinrichfeder2cmentarzstarywodzi_small.jpg heinrichfeder3cmentarzstarywodzi_small.jpg heinrichfeder4cmentarzstarywodzi_small.jpg