Kaplica Karola Scheiblera

Karol Wilhelm Scheibler (1.IX.1820 - 13.IV.1881), jeden z największych łódzkich przemysłowców.

Karol Scheibler pochodził z rodziny niemieckiej wyznania ewangelicko-augsburskiego.
Jego ojciec posiadał fabrykę sukna w Niemczech.
Karol Scheibler uczył się zawodu w Anglii a następnie praktykował w Belgii, Francji, Szkocji, Holandii.
W 1848 roku został dyrektorem przędzalni bawełny u swego wuja Fryderyka Schloessera w Ozorkowie.

W rozpoczęciu samodzielnej kariery przemysłowca pomógł mu ślub z bogatą panną Anną Werner, córką właściciela fabryk sukna w Zgierzu i Ozorkowie oraz cukrowni w Leśmierzu.
Posag wniesiony przez żonę przewyższał dwukrotnie jego własne oszczędności.
Zgromadzony w ten sposób kapitał uzupełniony kredytami, pozwolił na uruchomienie w 1855 roku pierwszej fabryki, była to w pełni zmechanizowanej przędzalni.

Karol Scheibler swoją działalnością rozpoczął nową epokę w dziejach przemysłowej Łodzi, zapewnił jej czołowe miejsce w Europie w dziedzinie przemysłu włókienniczego.
Był twórcą wielkiego imperium przemysłowego, na które składał się zespół tzw. Centrali przy Wodnym Rynku, kompleks Księżego Młyna, oraz zabudowa biegnąca wzdłuż obecnej ul.Tymienieckiego i sięgająca aż ulicy Piotrkowskiej.

Dbając o rozwój przemysłu pamiętał także o mieszkańcach Łodzi.
Zarówno sam Karol Scheibler, a po jego śmierci wdowa po nim, Anna z Wernerów, syn Karol Wilhelm, córka i zięć, Matylda i Edward Herbstowie, łożyli olbrzymie sumy na budowę potrzebnych miastu gmachów: szkół, szpitali, kościołów, zawsze byli pierwsi we wspieraniu wszelkiego rodzaju charytatywnych akcji.
Jako ciekawostkę trzeba dodać, że to na osobie Karola Scheiblera wzorowano postać Hermana Buchholza z powieści Ziemia obiecana.

Kaplica Karola Scheiblera jest jednym z najbardziej okazałych zabytków architektury cmentarnej w skali światowej.
Została zbudowana z inicjatywy żony Karola Scheiblera, która w ten sposób chciała uczcić pamięć po zmarłym.
Na prośbę wdowy łódzki architekt miejski Hilary Majewski rozpisał w 1883 roku konkurs na projekt kaplicy-mauzoleum. Przedstawione w konkursie prace nie były zadowalające i w 1885 roku zamówiony został projekt w pracowni warszawskich architektów - Edwarda Lilpopa i Józefa Dziekońskiego.
Według ich planów stanął w latach 1885-1888 monument, który zadziwił wszystkich.

Historię kaplicy można przeczytać na stronie Fundacji Na Rzecz Ratowania Kaplicy Karola Scheiblera.
Celem fundacji jest inspirowanie, promowanie i podejmowanie działań zmierzających do uratowania i odnowienia kaplicy Karola Scheiblera usytuowanej w części ewangelickiej Starego Cmentarza w Łodzi przy ul.Ogrodowej 43 w Łodzi.
Gorąco zachęcam do wspierania tej wspaniałej inicjatywy.

karolscheiblercmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler2cmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler3cmentarzstarywodzi_small.jpg karolscheibler4cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grobowiec rodziny Karola Hoffrichtera

Karol Hoffrichter (1866-1933) łódzki przemysłowiec.
Właściciel terenów fabrycznych między al.Politechniki i ul.Proletariacką

W 1840 roku założył przedsiębiorstwo Zakłady Włókiennicze Karol Hoffrichter Spółka Akcyjna Łódź.
Firma faktycznie rozpoczęła swoją działalność dopiero w latach pięćdziesiątych XIX w.
Pierwsza siedziba firmy mieściła się przy ulicy Piotrkowskiej 204/206.

W 1882 roku Karol Hoffrichter sprzedał zakłady synom, Reinholdowi i Adolfowi.
Rozwijali oni fabrykę z powodzeniem, wprowadzając do niej między innymi krosna mechaniczne.
Kilka lat później wybudowali nową tkalnię przy ulicy Wróblewskiego 15.
Od 1906 roku jedynym właścicielem fabryki został Karol Hoffrichter junior, który przekształcił firmę w spółkę akcyjną.

Zakłady produkowały głównie przędzę bawełnianą w tym również odpadkową, tkaniny bawełniane i ze sztucznego jedwabiu.
W 1945 roku przedsiębiorstwo zostało objęte przez zarząd państwowy.

Grobowiec Karola Hoffrichtera wyróżnia się piękną rzeźbą pochylonej kobiety w długiej sukni i chuście na głowie.
W grobowcu spoczywa także jego żona Karola Hoffrichtera Helena ze Skrudzińskich, oraz inni członkowie
rodziny.

karolhoffrichtercmentarzstarywodzi_small.jpg karolhoffrichter2cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Stefana Pogonowskiego

Stefan Pogonowski (12.II.1895 - 15.VIII.1920).
Wielki bohater wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.
Dowódca I batalionu 28 Pułku Strzelców Kaniowskich, nazywanego także Dziećmi Łodzi.
Dwukrotnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari.
Czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Niepodległości.

Stefan Pogonowski urodził się w Domaniewicach w rodzinie ziemiańskiej.
Ukończył wojskową szkołę w Wilnie a następnie służył w armii rosyjskiej.
Od stycznia 1918 roku służył w I Korpusie Polskim, a od września 1918 w 4 Dywizji Strzelców generała Żeligowskiego.
Od lipca 1919 roku dowodzi I batalionem 28 pułku Strzelców Kaniowskich.
Stefan Pogonowski jest symbolem bitwy nad Wisłą, a zwłaszcza boju o Radzymin.

Po brawurowej akcji wojsk dowodzonych przez Pogonowskiego pisano:
Pogonowski sławę polskiego oręża i polskiej mocy, a wytrwania na posterunku posunął do takiej glorji, że śmiało porównany być może do wodza owych obrońców Termopile, którzy polegli — a przecież zwyciężyli… Por. Pogonowski wie, co ma czynić! Postanawia raczej położyć się trupem wraz z całym baonem i przejście zatarasować, niźliby miał puścić wroga do stolicy… wnet orjentuje się, że od niego zależy cały rezultat bitwy o Warszawę! Nie waha się ani sekundy! I tutaj poczyna się nadludzka walka, niesłychane zmaganie się kilkuset wycieńczonych, zmęczonych ludzi z przeważającemi siłami wroga…
Tysiące żołdactwa moskiewskiego prze naprzód fala za falą, ziejąc ogniem i coraz nowe zwały żelaza i stali rzucając na garść Polaków.

Walczyli, jak lwy! Jak Polacy! Padł bohater Pogonowski.
I tak oto dokonał się Cud Wisły, zapoczątkowany bohaterską śmiercią por. Pogonowskiego wraz z całym bataljonem.

Stefan Pogonowski został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
Autorem okazałego grobowca z sylwetką rycerza w zbroi husarskiej był Wacław Konopka.
Pomnik został ufundowany przez łódzkie społeczeństwo.

stefanpogonowskicmentarzstarywodzi_small.jpg stefanpogonowski2cmentarzstarywodzi_small.jpg stefanpogonowski3cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Leona Niemczyka

W katolickiej części Starego Cmentarza, miejsce spoczynku znalazł także wybitny i bardzo lubiany aktor, Leon Niemczyk.
Urodził się 15.XII.1923 roku w Warszawie.
Jego barwny życiorys mógłby śmiało posłużyć jako scenariusz kolejnego filmu.

W czasie okupacji uczył się w tajnej podchorążówce, walczył także w Powstaniu Warszawskim.
Wywieziony do Niemiec ucieka do strefy amerykańskiej i zostaje wcielony do 444 batalionu III Armii Stanów Zjednoczonych generała Pattona.

Po powrocie do Polski zatrudnił się w Stoczni Gdańskiej, działał tutaj zespół teatralny w którym zaczął występować.
Następnie trafił do studia aktorskiego Iwa Galla.
Jeden sezon występował w warszawskim Objazdowym Teatrze Muzycznym, następnie nie cały sezon w Teatrze Wybrzeże.
W 1949 roku trafił do teatru w Bydgoszczy, tu zadebiutował rolą Gońca w Mazepie.
W latach 1953-1979 pracował w Teatrze Powszechnym w Łodzi, a od 1979 roku związał się wyłącznie z filmem.
Na tym polu Leon Niemczyk nie miał sobie równych, zagrał ponad 400 ról w filmach polskich, i ok 150 w produkcjach zagranicznych.
Trzeba tutaj wspomnieć o niezapomnianej kreacji w filmie Nóż w wodzie Romana Polańskiego, był to pierwszy polski film nominowany do Oscara w kategorii najlepszego filmu zagranicznego.

Znakomicie władał językiem niemieckim, szybko więc zyskał status gwiazdy za naszą zachodnią granicą.
Miał na koncie ponad 140 ról w filmach niemieckich, ale grał także w Czechosłowacji, Bułgarii, Francji czy Anglii.

W 1998 roku w łódzkiej Alei Gwiazd odsłonięto gwiazdę Leona Niemczyka.
Ogłoszono go jednocześnie królem filmu polskiego oraz wręczono stosowne insygnia, koronę i berło.
W 1999 roku otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
W 2002 roku odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd podczas 7-go Festiwalu Gwiazd w Międzyzdrojach.

Prywatnie zawsze uśmiechnięty, skłonny do żartów, szarmancki wobec kobiet, przemiły człowiek.
Choć był wielką gwiazdą, nigdy nie dawał tego odczuć rozmówcy.
Takim Łódź Cię zapamięta - Leonie Zawodowcu.

leonniemczykcmentarzstarywodzi_small.jpg leonniemczyk2cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Iry Aldridgea

Ira Aldridge - czarnoskóry aktor amerykański, w swoich czasach uznawany za jeden z największych talentów aktorskich.
Wsławił się głównie występując w sztukach szekspirowskich.
Z wielkim powodzeniem grał Otella, Króla Leara czy Makbeta.

Nie ma jednoznacznych źródeł określających jego pochodzenie.
Prawdopodobnie wywodził się z rodu Fullah, z rodziny króla jednego z plemion Senegalu.

Był służącym wielkiego aktora Edmunda Keana.
To Kean właśnie zaraził Andridgea magią teatru, odkrył jego talent, oraz doprowadził do debiutu w roli Otella na londyńskich deskach scenicznych.
Pasja i talent Iry Aldridgea zostały szybko docenione, oglądała go z podziwem niemal cała Europa.
Występował między innymi we Wiedniu, Kolonii czy Petersburgu.
Trafił również do Polski, grał tutaj u boku największych gwiazd polskiej sceny, Anastazego Trapszy, Józefa Texla, Bolesława Leszczyńskiego.

Do Łodzi przybył 5.VIII.1867 na zaproszenie Augusta Hentschla.
Miał wystąpić w teatrze Paradyż, który właśnie został otwarty.
Ira Aldridge przyjechał do Łodzi chory, zatrzymał się w luksusowym hotelu Michała Kunkiela przy ulicy Piotrkowskiej 175/177.
Otrzymał też najlepszą opiekę medyczną, niestety lekarze byli bezradni.
Ira Aldridge zmarł w dniu planowanej premiery, zanim Łódź poznała jego wielki talent.

Julian Tuwim później pisał:
Pisze w kronikach starodawnych, ze gościł w mym rodzinnym mieście pewien murzyński aktor sławny.
Bóg raczy wiedzieć - czy w przejeździe skądś dokądś - czy go przeznaczenie, posłuszne czarnej jego gwieździe, ku łódzkiej skierowało scenie, dość że nad Łódkę zawędrował, tam na teatrze występował, tam zmarł na jakieś zapalenie z dala od Afryki-macierzy i na cmentarzu łódzkim leży.

Uroczysty pogrzeb artysty był sfinansowany środkami z biletów na przedstawienia które zostały odwołane.
W obliczu takiej tragedii nikt z widzów nie zażądał zwrotu pieniędzy.
Żałobny kondukt Łodzian wraz z prezydentem miasta Edmundem Pohlensem, towarzyszył aktorowi w ostatniej drodze z ulicy Piotrkowskiej aż na cmentarz przy Ogrodowej.

Nagrobek Iry Aldridgea który możemy podziwiać na Starym Cmentarzu, ufundowała córka aktora Suranah, primadonna Opery Londyńskiej.
11.V.1890 roku Suranah wystąpiła w Łodzi, a dochód z koncertu przekazała właśnie na ten cel.

iraaldridgecmentarzstarywodzi_small.jpg iraaldridge2cmentarzstarywodzi_small.jpg iraaldridge3cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Roberta Wergaua

Robert Wergau (1839-1901) był synem Juliusza Wergaua.
Łódzki fabrykant, właściciel kilku zakładów wełnianych w Łodzi.

Założył Kasę Kredytową Przemysłu Łódzkiego w Łodzi, choć Łódź zapamiętała go głównie jako założyciela Łódzkiej Ochotniczej Straży Ogniowej której był wice komendantem.

Pomnik Roberta Wergaua został ufundowany ze składek Łódzkiej Straży Pożarnej.

robertwergaucmentarzstarywodzi_small.jpg robertwergau2cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Marjana Cynarskiego

Marjan Cynarski (21.IV.1880 - 14.IV.1927), drugi prezydent Łodzi w II Rzeczpospolitej, doskonały prawnik.

W 1919 roku mianowany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Łodzi przez Naczelnika Józefa Piłsudskiego.
24 lipca 1923 roku, Marjan Cynarski został wybrany na stanowisko prezydenta miasta Łodzi.

Członek zarządu wielu instytucji, między innymi:
- Towarzystwa Prawniczego
- Polskiego Klubu Artystycznego
- Polskiej Macierzy Szkolnej
- Łódzkiego Towarzystwa Elektrycznego Spółki Akcyjnej

Pełnił też inne funkcje:
- Honorowy członek łódzkiego oddziału Ligi Morskiej i Rzecznej
- Członek Obozu Wielkiej Polski
- Wiceprezes Klubu Narodowego
- Członek Rady Naczelnej Związku Ludowo-Narodowego
- Prezes Związku Ludowo-Narodowego w Łodzi

Za rządów Marjana Cynarskiego powstał w Łodzi Miejski Kinematograf Oświatowy oraz Miejska Galeria Sztuki, rozpoczęto też budowę Parku Ludowego na Zdrowiu.
Pod zarząd miasta wrócił szpital przy ul.Drewnowskiej 75 oraz Dom Starców i Kalek przy ul.Narutowicza.
W łódzkim pogotowiu ratunkowym zaczęły jeździć samochodowe karetki.

To z inicjatywy Marjana Cynarskiego zaczęto wręczać Nagrodę Literacką Miasta Łodzi.

Ponad to był wykładowcą w łódzkim gimnazjum żeńskim.
Wykładał tam prawo, historię, logikę oraz psychologię.

Był też publicystą, pod pseudonimem Kozodój recenzował sztuki teatralne.

Marjan Cynarski zginął tragicznie 14.IV.1927 roku.
Został zamordowany u progu swojego mieszkania przy ulicy Andrzeja 4, przez bezrobotnego brukarza Adama Walaszczyka.
Sprawca mordu został osądzony i skazany na karę śmierci.
Wyrok wykonano trzy tygodnie później na Polesiu Konstantynowskim.

mariancynarskicmentarzstarywodzi_small.jpg mariancynarski2cmentarzstarywodzi_small.jpg

Grób Fryderyka Sellina

Fryderyk Sellin urodził się w 1831 roku w Kaliszu.
Do Łodzi przybył około 1850 roku.
W 1853 roku założył pierwszą w Łodzi cukiernię przy ul.Piotrkowskiej 47 przeniesioną później na Nowy Rynek (dziś Plac Wolności 8).
Prawdziwą pasją Fryderyka Sellina był teatr.
To własnie z jego inicjatywy powstał pierwszy w Łodzi teatr amatorski przy ul.Piotrkowskiej 91, który działał do 1858 roku.

W 1865 r. w przerobionym budynku ujeżdżalni koni przy ul.Konstatynowskiej 14/16 (obecnie Legionów) zorganizował teatr letni Arkadia.
Następnie w tym samym miejscu w 1901 roku wybudował Teatr Wielki z salą na 1250 widzów i nowoczesnym wyposażeniem technicznym.
Z powodu trudności finansowych Teatr Wielki został w 1912 roku sprzedany na licytacji.
Fryderyk Sellin zmarł 1914 roku, a 6 lat później stworzony przez niego teatr strawił pożar.

Choć Fryderyk Sellin kojarzy się głównie z teatrem, należy wspomnieć także o innych jego inicjatywach.
Był założycielem pierwszego omnibusu konnego, zbudował tor kolarski, kąpielisko, oraz dwie łaźnie miejskie.
Był także pomysłodawcą pierwszego afiszu teatralnego i jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Teatralnego w Łodzi.

fryderyksellincmentarzstarywodzi_small.jpg

Grobowiec rodziny Grohmanów

Rodzina Grohmanów była jedną z najważniejszych rodzin fabrykanckich w Łodzi.
Ich fabryki sąsiadowały z fabrykami Karola Scheiblera, w okresie międzywojennym rodziny połączyły siły i stworzyły potężną spółkę.

Ludwik Grohman (28.VIII.1826 - 01.II.1889) przejął kierownictwo nad firmą po śmierci swojego ojca Traugotta Grohmanna w 1874r.
W kartach historii zapisał się nie tylko jako wielki fabrykant, ale także jako założyciel pierwszej fabrycznej Straży Ogniowej.
Był także współzałożycielem Łódzkiej Ochotniczej Straży Ogniowej, a w latach 1876-1888 pełnił funkcję prezesa oraz komendanta całej Łódzkiej Ochotniczej Straży Ogniowej.

Ponad to był współzałożycielem Banku Handlowego w Łodzi, Towarzystwa Kredytowego miasta Łodzi, oraz Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności.
W latach 1861-1869 zasiadał także w radzie miejskiej.

Z małżeństwa z Pauliną Adeliną, córką kupca Karola Trenklera miał sześcioro dzieci, córkę i pięciu synów.
Po śmierci Ludwika prowadzenie firmy przejął syn Henryk Grohman.

ludwikgrohmancmentarzstarywodzi_small.jpg ludwikgrohmancmentarzstarywodzi2_small.jpg

Grobowiec Sophie Biedermann

Sophie Biedermann była córką łódzkiego fabrykanta Ludwika Meyera i Matyldy Haentschel.
Umarła młodo, miała zaledwie 27 lat.
Mężem Sophie był przemysłowiec Alfred Biedermann.

Grobowiec Sophie Biedermann to prawdziwe dzieło sztuki.
Wykonany został w 1898 roku w Rzymie, w pracowni znanego mistrza Otto Lessinga.
Przedstawia anioła stróża pochylającego się nad dziećmi, które zbliżają się do przepaści.
Anioł ma twarz zmarłej Sophie Biedermann, a dzieci to jej synowie ze związku z Alfredem, Helmut i Rudolf.

Pomnik wykonany jest z białego marmuru carraryjskiego i jest jednym z najciekawszych zabytków w ewangelickiej części Starego Cmentarza.

grobowiecrodzinybiedermanncmentarzstarywodzi_small.jpg grobowiecrodzinybiedermann2cmentarzstarywodzi_small.jpg